Gurbetçilerin izin döneminde en çok ceza yediği ve mağduriyet yaşadığı konuların başında, yurt dışından getirdikleri araçları Türkiye’deki akrabalarına veya arkadaşlarına kullandırmaları gelmektedir. Kulaktan dolma “Ben yanındayken sürebilir” veya “Noterden vekaletname aldık, sorun olmaz” gibi iddialar gümrük mevzuatında tamamen geçersizdir.
T.C. Ticaret Bakanlığı Yolcu Beraberi Taşıtlar mevzuatına göre kurallar son derece katı ve nettir.
Yabancı Plakalı Aracı Kimler Kullanabilir?
Geçici ithalat (turistik kolaylıklar) kapsamında Türkiye’ye getirilen yabancı plakalı bir aracı yasal olarak sadece şu kişiler kullanabilir:
İzin Hak Sahibi: Aracı gümrükten kendi pasaportuyla Türkiye’ye sokan kişi.
Yurt Dışında Yerleşik Birinci Derece Yakınlar: Araç sahibinin eşi, anne-babası ve çocukları. Ancak bu kişilerin de mutlaka yurt dışında yerleşik (son 1 yılda 185 gün sınır dışında kalmış) olması şarttır. Türkiye’de yaşayan birinci derece yakınlar aracı kullanamaz.
Kritik Kural: Araç sahibi arabanın içinde yolcu olarak oturuyor olsa dahi, yukarıda sayılan yurt dışı yerleşik çekirdek aile üyeleri dışındaki hiç kimse direksiyona geçemez.
Akrabaya veya Arkadaşa Vermenin Cezası Ne Kadar?
Yabancı plakalı aracınızı Türkiye’de yaşayan bir kuzene, amcaya, arkadaşa veya yurt dışı yerleşikliği bulunmayan bir akrabanıza kullandırırken polis veya jandarma kontrolüne yakalanırsanız çok ağır yaptırımlar uygulanır
1. Gümrük Vergisi Cezası (En Ağır Yaptırım): 4458 sayılı Gümrük Kanunu Madde 238 uyarınca; aracın Türkiye’deki toplam gümrük vergileri tutarının dörtte biri (1/4) oranında para cezası kesilir. Lüks araçlarda bu ceza milyonlarca lirayı bulabilmektedir.
2. Ayrı Ayrı Para Cezası: Usulsüz kullanım sebebiyle hem araç sahibine hem de aracı haksız yere süren kişiye ayrı ayrı idari para cezası uygulanır.
3. Aracın Bağlanması ve Sınır Dışı Edilmesi: Taşıt derhal trafikten menedilerek gümrük gözetimine alınır. Araç sahibine hak mahrumiyeti verilir ve araç çok kısa süre içinde (genellikle 7 gün) gümrük kontrolünde Türkiye dışına çıkartılır (sınır dışı edilir).
Vekaletname veya Sözleşmeler Geçerli mi?
Vekaletname İle Kullanım Yasaktır: Hak sahibi dışındaki kişilerin aracı kullanabilmesi için Türkiye’den veya yurt dışı noterlerinden (veya konsolosluktan) alınan hiçbir vekaletname gümrük denetimlerinde geçerli kabul edilmez.
Tek İstisna (Acil Durumlar): Sadece yolculuk esnasında araç sahibinin ani bir sağlık sorunu yaşaması gibi resmi olarak kanıtlanabilir mücbir ve acil durumlarda geçici olarak üçüncü kişilerin sürmesine izin verilebilir.
Araç sahibi Türkiye’de bırakıp yurt dışına çıkarsa?
Araç sahibi Türkiye’de bırakıp yurt dışına çıkarsa, eşi dahi olsa hiç kimse aracı Türkiye’de yasal olarak kullanamaz. T.C. Ticaret Bakanlığı mevzuatına göre, araç sahibinin Türkiye’den ayrılması durumunda aracın park halinde (kullanılmadan) kilitli kalması zorunludur.
1. Araç Sahibi Yurt Dışına Çıkarken Ne Yapmalı?
Araç sahibi Türkiye’de arabasını bırakıp uçakla veya başka yolla yurt dışına dönecekse, yola çıkmadan önce gümrüğe beyanda bulunmalıdır.
Taahhütname Şartı: Araç sahibi, e-Devlet üzerindeki Yurtdışına Taşıtsız Çıkış Taahhütnamesi hizmetini kullanarak veya Ticaret Bakanlığı’nın Yabancı Plakalı Taşıt İşlemleri portalı üzerinden online bildirim yapmalıdır.
Beyanın İçeriği: Bu taahhütnamede, araç sahibi yurt dışındayken taşıtın belirtilen adreste park halinde duracağını ve eşi dahil hiç kimse tarafından kullanılmayacağını resmi olarak beyan eder.
Alternatif Yol: Araç, e-Devlet yerine doğrudan en yakın Gümrük Müdürlüğü ambarına da kilitlenip teslim edilebilir.
2. Eşi Aracı Hangi Şartla Kullanabilir?
Eşin yabancı plakalı aracı Türkiye’de kullanabilmesinin tek bir yolu vardır: Araç sahibi ile eşinin aynı anda Türkiye’de bulunması.
Araç sahibi Türkiye’deyken, onun yurt dışında yerleşik olan (son 1 yılda 185 gün şartını sağlayan) eşi, anne-babası ve çocukları aracı serbestçe sürebilir.
Araç sahibi uçağa binip Türkiye’den ayrıldığı an, eşin aracı sürme hakkı yasal olarak askıya alınır.
3. Yasak Çiğnenirse Ne Olur?
Araç sahibi yurt dışındayken eşin veya bir başkasının aracı kullandığı tespit edilirse (polis çevirmesi, EDS kameraları veya kaza anında)
- Araç sahibine taahhüdü ihlal ettiği için ceza kesilir.
- Aracı kullanan eşe Gümrük Kanunu Madde 238 uyarınca aracın toplam gümrük vergilerinin 1/4’i oranında ağır para cezası uygulanır.
- Araç trafikten menedilerek gümrüğe çekilir ve sınır dışı edilir.
Araç sahibi Türkiye’den çıkmadan önce en yakın iç gümrük müdürlüğüne giderek aracı eşinin üzerine devredemez veya gümrük kaydını eşinin pasaportuna aktaramaz. T.C. Ticaret Bakanlığı gümrük mevzuatına göre, Türkiye sınırları içerisindeyken yabancı plakalı bir aracın pasaport kaydı (gümrük hak sahipliği) hiçbir şekilde bir başkasına devredilemez. Bu durumun kesin olarak yasak olmasının nedenleri ve yapılması gerekenler şunlardır:
Kanunen Gümrükte Devir Neden İmkansızdır?
- Sistem Kilidi Araç gümrükten kimin pasaportuyla girdiyse, gümrük sistemi o aracı o kişinin T.C. kimlik/pasaport numarasına kilitler. Türkiye içindeki hiçbir gümrük müdürlüğü bu kaydı silip eşinizin üzerine geçiremez.
- Vekaletnamenin Geçersizliği: Araç sahibinin eşine Türkiye’deki bir noterden veya konsolosluktan vekalet vermesi, gümrükteki pasaport kaydının değişmesini sağlamaz. Araç sahibi uçakla döndüğü an o araç Türkiye’de kilitli kalmak zorundadır.
Tek Yasal Çözüm: Sınır Kapısından Giriş-Çıkış Yapmak
Eğer araç sahibi gurbetçi yurt dışına erken dönecekse ve eşinin Türkiye’de arabayı kullanmaya devam etmesini istiyorsanız, araç sahibi Türkiye’den ayrılmadan önce birlikte en yakın sınır kapısına (örneğin Bulgaristan veya Yunanistan sınırına) gitmeniz gerekir.
İzlemeniz gereken yasal adımlar sırasıyla şunlardır:
1. Birlikte Sınırdan Çıkış Yapın: Araç sahibi ve eş, yabancı plakalı araçla birlikte Türkiye sınır kapısından (örneğin Kapıkule’den) fiilen çıkış yapmalıdır.
2. Yurt Dışında veya Gümrükte Vekalet Verin: Sınırın diğer tarafında veya Kapıkulede araç sahibi olan eş, aracı sürecek olan eşine resmi bir vekaletname vermelidir (Bu vekaletname tatile çıkmadan önce Fransa/Almanya noterinden veya konsolosluktan alınmışsa sınırda doğrudan kullanılabilir).
3. Eşin Pasaportuyla Yeniden Giriş Yapın: Türkiye’ye geri dönüş gümrük personeline gelindiğinde, işlemleri aracı kullanacak olan eş yaptırmalıdır. Gümrük memuru vekaletnameyi kontrol eder ve aracın gümrük kaydını bu kez eşin pasaportuna işler.
4. Şart: Giriş esnasında gümrük kaydı üzerine yapılacak olan eşin de son 1 yılda en az 185 gün yurt dışında kalmış olması (yerleşiklik şartı) zorunludur.
Bu işlemler yapıldıktan sonra araç artık eşin pasaportuna kayıtlı olacağı için, araç sahibi olan kişi uçakla yurt dışına dönse bile Türkiye’de kalan eş arabayı yasal olarak ve hiçbir ceza riski olmadan kullanmaya devam edebilir.